Het was filmmuseum Eye in Amsterdam dat Simone en Nicolo Bottasso de opdracht gaf om muziek te componeren voor vijftien zwijgende Italiaanse films uit het begin van de twintigste eeuw. In 2023 reisden de broers per trein door hun vaderland, om de plekken te bezoeken die in de films te zien zijn. Onderweg namen ze geluiden op en luisterden naar de stemmen van de mensen die er tegenwoordig wonen. In de bijzondere voorstelling die ze vervolgens ontwikkelden, worden geluidsfragmenten, veldopnamen en getuigenissen gecombineerd met nieuwe composities voor een ongebruikelijke trio- of kwartetbezetting, met als decor geprojecteerde fragmenten uit zeldzaam archiefmateriaal. Het lichtontwerp zorgt er bovendien voor dat de hele ruimte bij de voorstelling wordt betrokken. Ton Maas reisde voor mixedworldmusic af naar Rotterdam om Postcards from Italy te zien in de Paradijskerk.

door Ton Maas (tekst en foto’s)

Wie voor het eerst een optreden van de broers Bottasso bijwoont, zal zich ongetwijfeld verbazen over de bijzondere viool waar Nicolo vaak op speelt: veel groter dan gewoonlijk en met maar liefst tien stemknoppen aan het uiteinde van de hals, terwijl er maar vijf snaren te zien zijn. Dit unieke instrument is een zelfbedachte kruising tussen de eeuwenoude tenorviool (in de zeventiende eeuw ontwikkeld om het ‘gat’ tussen altviool en cello te dichten) en de viola d’amore met zijn zangerige toon, die te danken is aan extra resonantiesnaren die zich onder de speelsnaren bevinden. Ook tijdens hun nieuwste project Postcards from Italy speelt Nicolo’s tenor viola d’amore een prominente rol.

Drummen met gesampelde geluiden
De opmerkelijke bezetting waarvoor Nicolo en Simone hun composities voor hebben geschreven, bestaat om te beginnen uit hun eigen vaste instrumentarium: (tenor)viool en trekharmonica, waar nodig aangevuld me elektronica. Slagwerker Agnese Valmaggia speelt ogenschijnlijk op een gewoon drumstel, maar de klanken die ze produceert, zijn gesampelde omgevingsgeluiden uit de door de broers tijdens hun reis gemaakte veldopnamen. Als speciale gast trad in de Paradijskerk Jelle Roozenburg aan met zijn elektrische gitaar.

Zowel intiem als theatraal
De opstelling in de kerk, waarbij de muzikanten vlak voor de eerste kerkbanken zaten, zorgde in combinatie met de geprojecteerde beelden en het selectief uitgelichte kerkgewelf voor een sfeer die zowel heel intiem als groots en theatraal was. De afwisseling van soms fluisterzachte en ijle melodievoering met orkestrale klankerupties versterkte die contrastwerking eens te meer. Breekbaar en ontroerend was het moment waarop Simone het vioolspel van zijn broer beantwoordde met ragfijn getwinkel uit wat eruit zag als speelgoedbelletjes.

Politieke dimensie belicht
Het unieke beeldmateriaal dat verrassende inkijkjes biedt in het alledaagse Italiaanse leven in lang vervlogen tijden, werd niet alleen ‘museaal’ behandeld, maar ook maatschappelijk geduid door parallellen te trekken tussen de opkomst van het fascisme in de jaren twintig van de vorige eeuw en de huidige tijd, zonder dat verband overigens expliciet te benoemen. Het maakte de ervaring alleen maar intenser. Voor wie de eerdere voorstellingen heeft gemist: er volgen nog herkansingen.

Klik hier voor meer informatie over de opdracht van Eye

Klik hier voor meer informatie over het project

Postcards from Italy is nog te zien op

17 mei - Amsterdam, De Roode Bioscoop
20 mei - Schiedam, Theater aan de Schie