Savina Yannatou werkt sinds 1993 samen met het zeskoppige Primavera en Salonico. Vorig jaar deden ze met 'Watersong' al de lage landen aan, maar toen was de gelijknamige cd nog niet verschenen. Nu gaan ze opnieuw op tournee met dit programma en staan op 29 mei in Den Haag. Ton Maas interviewde de zangeres via de telefoon.

door Ton Maas

Je werkt nu al meer dan dertig jaar intensief samen met Primavera en Salonico. Het lijkt haast wel een verbintenis voor het leven, en dan niet tussen twee mensen maar zeven! Hoe zorgen jullie ervoor dat je niet uit elkaar groeit?
Dat is iets waar ik altijd wel aan denk. Om te beginnen zijn we heel verschillende persoonlijkheden.  Maar ook: als er problemen zijn, hoe lost je die dan op? Wat verwacht je van elkaar? Kostas Vomvolos, die alle arrangementen maakt, heeft de groep destijds samengesteld. Daarmee heeft hij ook de toon gezet, zou je kunnen zeggen. Hij is bovendien heel relaxed. En dat is heel belangrijk. Als we als groep bij elkaar zijn, worden er voortdurend grapjes gemaakt. We zijn inmiddels goede vrienden en bovendien verwacht niemand van ons álles hiervan. Iedereen heeft ook eigen projecten. Bovendien improviseren we veel tijdens het muziekmaken, wat de samenwerking boeiend houdt. Het vereist dat we goed naar elkaar luisteren. Dat alles samen maakt dat de onderlinge verhoudingen na al die jaren nog steeds prima zijn.

Meer dan vijftien talen maar geen talenwonder
Het begon allemaal met de cd waarnaar de groep zich later heeft vernoemd: Primavera en Salonico (lente in Tessaloniki). Toen moest je in het Ladino zingen. Was dat ook de eerste keer dat je in een andere taal zong?
Nee, dat doe ik eigenlijk al sinds ik actief ben als zangeres. Ik raakte destijds al snel betrokken bij uitvoeringen van muziek uit middeleeuwen en renaissance en zong in het Spaans, Frans en Engels. Het is sindsdien wel een beetje uit de hand gelopen (schatert). Inmiddels zing ik in meer dan vijftien talen, maar die spreek ik niet allemaal hoor. Ik ben helemaal niet zo’n talenwonder. Natuurlijk probeer ik alles zo goed mogelijk uit te spreken en heb ik me verdiept in de betekenis van de liederen. De melodieën zijn ook behulpzaam, want die hangen toch altijd samen met de tekst. De ene taal is lastiger dan de andere qua klankcombinaties en sommige talen zijn voor mij gewoon niet te doen. Aan Chinees zal ik me bijvoorbeeld nooit wagen. Gelukkig hoef ik ook niet alles uit het hoofd te leren, want tijdens uitvoeringen heb ik de tekst altijd voor me, ook al hoef ik er vaak niet naar te kijken.



Klank als taal zonder betekenis
Je zingt in Watersong voor het eerst ook een nummer in het Gaelic. Kies je zo’n nieuwe taal om jezelf uit te dagen of vanwege het thema?
De keuze voor Gaelic vloeide in dit geval voort uit het onderwerp: water. In Ierland heb je namelijk veel liedjes over zeemeerminnen en als een melodie me aanspreekt, wil ik die graag zingen. Vertalen vind ik niks, omdat daarbij zo veel verloren gaat. De klank gaat verloren en die is voor mij onlosmakelijk verbonden met de betekenis. Taal is zoveel meer dan een digitale code. Klank staat voor mij centraal. Als ik improviseer, creëer ik eigenlijk ook een taal, een nieuwe taal, een taal zonder betekenis. Ik maak dan niet alleen klanken, maar het voelt ook alsof ik iets zég, alleen niet met woorden.

Zowel leven als dood verbonden met water
Bij water als thema moet ik denken aan iemand die jaren geleden tegen me zei: water wordt hét probleem van de eenentwintigste eeuw! Is dit project in die zin een politiek statement?
Natuurlijk voel ik me betrokken bij wat er speelt in de wereld, maar ik had toch vooral een artistieke reden nodig om dit programma te ontwikkelen en bovendien een meer persoonlijke. Voor mij was het lied van Ariel, uit The Tempest van Shakespeare, het vertrekpunt voor dit project. Het gaat over een man die verdrinkt in de zee en in het water verandert zijn lichaam. ‘Of his bones are corals made; those are pearls that were his eyes.’ Die transformatie, waarbij de zee een lichaam verandert in iets kostbaars en tegelijk iets vreemds, fascineerde me. Het is geen vrolijk beeld, zeker niet voor de betrokkene (grinnikt), maar mij sprak het aan. Omdat het leven ooit begon in zee. We zijn uiteindelijk allemaal voortgekomen uit water. En ons eigen leven begint in het vruchtwater van onze moeder. Zowel leven als dood zijn zo verbonden met water als element. Daarna zijn we op zoek gegaan naar liederen waarin water in verband wordt gebracht met de verschillende aspecten van het leven: liefde, dood, geboorte, voor- en tegenspoed, huwelijk enzovoort. We hebben er wel over gedacht om middels videoprojecties die politieke dimensie toe te voegen, maar daar hebben we uiteindelijk toch van afgezien. We houden het bij de poëtische benadering van het thema.

Magische klank
Op de cd is een bijzonder instrument te horen: de waterfoon. Wat is het verhaal daarachter? Is het een traditioneel instrument? Waar komt het vandaan?
Geen idee waar het vandaan komt. Onze percussionist Dine Doneff kwam er lang geleden mee aan voor een project van ons tweeën. De klank ervan inspireert me enorm om erbij improviseren. En toen we bezig waren met de voorbereiding van Watersong, moest ik er opnieuw aan denken en vroeg ik Dine om de waterfoon weer mee te brengen, speciaal voor het nummer Full Fathom Five. Hij heeft echt een magische klank. Je zou haast denken dat het een elektronisch instrument is, maar dat is het niet.

Een aardse stem als contrast
In Watersong horen we ook weer de stem van Lamia Bedioui, net als eerder op de cd Terra Nostra. Waarom is zij opnieuw van de partij?
Nog afgezien van het feit dat onze stemmen zo goed mengen, contrasteren ze met elkaar op een manier die aansluit bij het thema. Haar stem is heel aards. Ik hoor er het zand van de Sahara in, terwijl de mijne juist iets vloeibaars heeft. Ik leerde Lamia kennen in de jaren negentig, doordat iemand haar aan mij voorstelde om me te helpen met het vertolken van Arabische liederen. En ik was meteen onder de indruk van haar als zangeres. Zij werkte dus inderdaad mee aan Terra Nostra, maar in 2013 deed ik ook  al een project met haar zónder Primavera en Salonico, over de vele immigranten die tijdens de overtocht vanuit Turkije zijn omgekomen op zee.

29 mei - Savina Yannatou & Primavera en Salonico, Den Haag (Nieuwe Kerk)

Klik hier om de recensie te lezen van het concert dat Savina vorig jaar gaf in het Amsterdamse Bimhuis.