Ooit was de kora het instrument waarop de griots (troubadours) van het Mandingvolk zichzelf begeleidden, maar dankzij Toumani Diabaté en zijn vader Sidiki kennen we de kora inmiddels als virtuoos bespeeld solo-instrument. Een eerste muzikale ideeënuitwisseling met flamencogroep Ketama en jazzbassist Danny Thompson zette Toumani op het spoor van grensverkenningen, waarbij hij steeds avontuurlijker samenwerkingen aanging, zoals met de Iraanse kemanchehspeler Kayhan Kalhor, blueszanger en -gitarist Taj Mahal en banjovirtuoos Béla Fleck. Afgelopen weekeinde overleed Diabaté op 58-jarige leeftijd na een kort ziekbed. Ton Maas herdenkt hem aan de hand van zijn herinneringen aan de allereerste keer dat hij de grote muzikant zag en hoorde.
door Ton Maas
Een zonnige middag in het najaar van 1987. Ik fiets langs mijn vaste pleisterplaats in de binnenstad van Amsterdam, koffiehuis Toi Toi, gevestigd in een voormalige speelgoedwinkel aan de Nes, en stap naar binnen voor een kopje thee en een babbel met uitbater Ton Spoor. Tussen de vele posters en andere mededelingen aan de wand valt mijn oog op een stenciltje met daarop het korrelige silhouet van een muzikant met een vreemd gevormd instrument. Het is de aankondiging van een optreden, diezelfde avond, in het café van krakersbolwerk De Binnenpret tegenover de achteruitgang van het Vondelpark. Mijn nieuwsgierigheid is geprikkeld en ik heb nog geen plannen voor de avond.
Om half negen loop ik het café van de Binnenpret binnen. Lege boel. Alleen aan de bar hangen een paar krakerstypen in hun traditionele zwarte uitmonstering: zwarte kledij, zwart geverfde kuif en Dr. Martens aan de voeten. Verder geen publiek. Als om negen uur een deur open gaat en de muzikant zijn opwachting maakt, zijn we met hooguit vijf man. De muzikant is mank en loopt met een wandelstok. Met zijn vrije hand draagt hij een wonderlijk instrument, gemaakt van een kalebas met daaraan een lange steel en een heleboel snaren.
Maar dan gaat hij zitten en begint te tokkelen. En vanaf het allereerste moment ben ik betoverd. Fonkelend en klaterend dansen de tonen van de snaren, als in een kristallijnen waterval. De muziek is kalm en bedachtzaam, met soms razendsnelle frasen, maar altijd statig en voornaam. Aan de bar gaan de gesprekken gewoon verder, maar het geroezemoes dringt niet meer echt tot me door. Ik dompel me onder in deze wonderschone muziek.
De muzikant is een man van weinig woorden. We worden vriendelijk bedankt voor onze aanwezigheid en o ja, hij heeft net in Londen een plaat opgenomen die binnenkort zal verschijnen. Niet alleen verschijnt het jaar erop Toumani’s indrukwekkende debuutalbum Kaira, maar ook het grensverleggende samenwerkingsproject Songhai, waarop de muziek van het Afrikaanse Mandingvolk naadloos versmelt met de flamenco nuevo van de Spaanse groep Ketama. Ook meesterbassist Danny Thompson verleent er zijn medewerking aan. Voor mij is dat album nog altijd de maatstaf bij het beoordelen van crossovers tussen genres en stijlen.
