Jamila Al-Yousef, die haar band naar haar Palestijnse grootmoeder vernoemde, werd geboren in Oost-Berlijn op de dag dat de Berlijnse Muur viel. Gevoed door de revolutionaire geest van dat moment en diep gevormd door het levensverhaal van haar Palestijnse vader, schrijft Jamila liedjes in zowel Arabisch als Engels waarin ze haar familieverhalen en ervaringen deelt als Palestijnse in de diaspora, iemand die zich tussen verschillende werelden beweegt. Jamila & The Other Heroes, een band met een psychedelic desert-funksound, geeft twee optredens in Nederland: op 11 september in de Volharding in Haarlem en op 12 september in Amersfoort. Muziekjournalist Charlie Crooijmans sprak met Jamila over haar achtergrond en de hindernissen die ze tegenkomt.
door Charlie Crooijmans
In november 2025 zag ik Jamila & The Other Heroes optreden tijdens Visa for Music in Rabat. Wat me het meest bijbleef, is de video Fragments of Palestine, een eerbetoon aan Juliano Mer-Khamis, een Israëlisch-Palestijnse acteur, regisseur, filmmaker en politiek activist van zowel Joodse als Palestijnse en oosters-orthodoxe christelijke afkomst. Hij richtte het Freedom Theatre in Jenin op en ondersteunde de getraumatiseerde gemeenschap van het vluchtelingenkamp met helend theaterspel. Daarnaast moedigde hij zijn leerlingen aan om via kunst te strijden voor hun fundamentele mensenrechten. Op 4 april 2011 werd hij vermoord door een gemaskerde schutter. De video startte helaas niet goed en brak plotseling af, maar daar kon ik me niet veel meer van herinneren – ik was echt onder de indruk van waar Juliano voor stond en waar hij kracht uit putte.
Laat je de video ook zien tijdens de optredens in Nederland?
'Jazeker, we vertonen hem tijdens elke show.'
Wat is je muzikale achtergrond?
'Ik zong al als kind, maar mijn ouders stuurden me naar balletles. De lerares was streng en schepte er genoegen in om leerlingen te body-shamen. Daarom stopte ik ermee. Omdat de dansschool al betaald was, mocht ik muzieklessen gaan volgen. Ik koos voor een viool, maar die was te duur – dus lag er met Kerst een keyboard onder de boom.'
Overstap naar gitaar
Zo begon ze dus op toetsen en schakelde vervolgens over naar de gitaar. Op een dag kwam er een plek voor een half jaar vrij in de klas voor klassieke zang. Klassieke muziek boeide haar niet erg, maar toch was ze blij dat ze het heeft gedaan: de orkestleider van de school bigband vroeg haar of ze wilde zingen tijdens het kerstconcert. “
'Toen ik vijftien was begon ik te zingen bij een big band. Dat was een fijne ervaring. Ik heb altijd naar veel verschillende soorten muziek geluisterd, en ik vond deze toegang tot jazz erg fijn. Vooral de manier waarop jazz als taal verschillende klanktapijten samenbrengt. Ik begon toen ook mijn eigen liederen te schrijven.'
Ontheemde familie
Wat is het verhaal van de Palestijnse kant van je familie?
'Toen ik 18 was, begon ik regelmatig naar Palestina te gaan. Daarvoor gingen we altijd naar familie in Jordanië, omdat een groot deel van mijn familie ontheemd is. Ook mijn vader, die tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967 vertrok en van het Israëlische leger niet meer terug mocht keren. Dus we durfden eigenlijk nooit naar Palestina te gaan tot 2008, toen mijn oom ernstig ziek werd en op sterven lag. Vanaf dat moment ging ik bijna elke zes maanden of twee keer per jaar naar Palestina.'
Samenspelen en organiseren
Jamila werkte als vrijwilliger bij het Freedom Theatre van haar held Juliano Mer-Khamis in Jenin en op diverse andere plekken. Ze leerde muziek maken met mensen die rondreisden en jamden. Ze begon ook met het organiseren van festivals, omdat ze altijd al gedreven is in het samenbrengen van mensen.
'Ik startte mijn eigen programma op het Fusion Festival. Dat is het grootste alternatieve muziekfestival van Duitsland, dat altijd binnen een minuut uitverkocht is. Het trekt ruim honderdduizend mensen mensen, zonder reclame, zonder financiering en zonder sponsoring. Het is een volledig zelfgeorganiseerd links festival. En bijna tien jaar lang had ik er mijn eigen programma, Arab Underground, waar ik artiesten, activisten en academici uit de SWANA-regio naartoe haalde.'
Van zaadje tot ernst
In 2013 werd het zaadje gelegd voor haar band Jamila & The Other Heroes. Maar het begon pas serieus in 2016/2017.
'Toen namen we onze eerste EP op, maakten een videoclip, en deden onze eerste tournees in het buitenland. We gingen onder andere naar Scandinavië en Egypte. En we speelden bijvoorbeeld op het feministische festival Chouftouhonna in Tunesië.'
Wie zitten er in je band?
'De percussionist, Salam Al-Hassan, is een van degenen die er sinds 2015-2016 bij zijn gekomen. Hij zag mijn vorige band en vond het zo geweldig dat hij op een tafel danste. Daarna kwam hij naar ons toe en zei: "Ik ben een percussionist, ik zou heel graag met jullie willen spelen." De Braziliaans-Duitse drummer Carmen Ramos is sinds een paar maanden bij de band. Ze brengt een heel mooie energie. Dan is er de basgitarist, Felix 'Fema' Barth, onze vaste bassist en belangrijkste co-componist, maar hij kan helaas niet mee. Hij is op tournee met een andere band. Maar ik neem zijn vervanger mee, Paul Hoyle, een multi-instrumentalist uit Peru; en Jarrah Dhyan, een Australische gitarist. Dus we brengen heel wat continenten samen.'
Wisselend gezelschap
Vandaar dat je zegt: Jamila & The Other Heroes is een ‘band from manywhere’.
'Precies. En ik zie het ook een beetje als een flexibele, grotere gemeenschap, als een familie. Het is niet zo dat ik alleen met deze vier mensen speel, maar iedereen in de band heeft een vervanger. En ik waardeer ze allemaal enorm, als een soort muzikale familie. Ik kijk altijd wie er tijd heeft en dan gaan we op tournee.
Zijn het allemaal eigen composities?
'Er zijn een paar traditionele nummers die we herinterpreteren. Eén daarvan is Abu Dub, het stuk dat we als laatste speelden tijdens Visa for Music, waar iedereen helemaal uit zijn dak ging. Maar verder zijn alle nummers door ons zelf gecomponeerd.'
Eerst muziek, dan pas tekst
Hoe gaat het creatieve proces?
'Meestal als ik in de badkamer sta, omdat de geluidskwaliteit zo goed is, komen er melodieën in me op. Die neem ik op met mijn telefoon. Soms heb ik al een melodie en een ritme, bijvoorbeeld door te klappen of een bepaald ritme te voelen. Dan laat ik het horen aan Fema, de bassist, gaan we op zoek naar akkoorden en bouwen een structuur op. Dan begin ik met het schrijven van de songtekst. Meestal weet ik al wel waar een nummer over gaat, maar ik begin pas met het schrijven van de tekst als de structuur er is. Soms schrijf ik volledig in het Arabisch, soms is het een mix. Voor onze laatste single Hijarna was het heel belangrijk om beide talen te gebruiken, zodat mensen het kunnen begrijpen.'
Hoe beslis je in welke taal je gaat zingen?
'Vaak is het eerst een gevoel. En net als bij zingen in het Arabisch zijn er klinkers die je in andere talen niet hebt. Het zingen voelt anders aan door de stembanden. En ja, er zijn dingen waarvan ik echt wil dat de meeste mensen ze begrijpen, dus die schrijf ik in het Engels. Maar er zijn ook dingen waarvan ik wil dat mensen met vergelijkbare ervaringen als ik ze in het Arabisch begrijpen. Misschien voelt het ook als een veiligere taal om me het in het Arabisch uit te drukken.
'Kan en wil je overal spelen?
'We zoeken bewust naar podia en festivals die de Palestijnse zaak steunen. Meestal worden we heel goed ontvangen om wat we doen. Het heeft geen zin om te spelen op plekken die daar niet open voor staan. Het komt wel eens voor dat festivals zich terugtrekken omdat ze bang zijn dat het te politiek is. "Doe gewoon je onderzoek", zeg ik dan. Echt bizar.
De Palestijnse zaak
Kun je spreken van een anti-Palestijns-sentiment in Duitsland?
Jamila beaamt dat dit sentiment al dateert van vóór 7 oktober 2023. 'Toen ik op het [Fusion] festival werkte met het programma Arab Underground, kregen we zoveel aanvallen te verduren, dat ik op een gegeven moment echt voelde dat ik alles wat ik had meegemaakt moest verwerken en me via de muziek uitdrukken. In zekere zin zijn onze optredens een soort collectieve groepstherapie, weet je, want veel mensen die komen, kunnen zich in de verhalen herkennen. Je hoeft geen Palestijn te zijn; het is een universele zaak voor vrijheid en gelijke rechten. En veel mensen uit andere onderdrukte achtergronden en gemeenschappen kunnen zich ook echt verbonden voelen met de verhalen en de boodschap die we uitdragen.'
Waar haal je de kracht vandaan?
Volgens Jamila maakt vreugde deel uit van de strijd: 'Want als we onszelf afsluiten van het voelen van vreugde en verbondenheid, dan hebben we het al opgegeven. Dat is wat de onderdrukkers willen. En ik denk ook – zoals in mijn geval – dat onze voorouders net zo voor onze vrijheid en veiligheid hebben gevochten. Welke eer bewijzen we hen als we ons leven niet ten volle leven, en alleen maar in pijn en lijden leven? Ik denk dat het creëren van momenten van vreugde en verbondenheid heel, heel belangrijk is.'
'Sinds het begin van de genocide zijn er in Berlijn verschillende activistische groepen en gemeenschappen ontstaan. Een deel van wat we in die groepen doen, is ook kijken hoe we ruimtes kunnen creëren voor geestelijke gezondheidszorg en gemeenschapszorg. Ik heb een aantal kleine empowerment-retraites en locaties op het platteland georganiseerd waar we drie dagen lang als groep samenkwamen om onze eigen kracht terug te vinden en elkaar te steunen. Ik denk dat dit soort informele steunstructuren steeds belangrijker worden, omdat we in sommige samenlevingen niet op steun van buitenaf kunnen rekenen. En dat is daardoor des te noodzakelijker geworden.'
Onveilige situaties
Is er weleens een moment geweest waarop je je niet veilig voelde?
'Ja, heel vaak. Ik herinner me bijvoorbeeld dat we in de zomer van 2024 een openluchtconcert gaven in het kader van een programma van een publieke radiozender. Het werd live uitgezonden op de radio en er was veel publiek in het park. Ik werd gebeld door de redacteur die zei: "We willen er even zeker van zijn dat je weet dat de presentatrice Joods is en dat er bepaalde woorden zijn die je niet mag gebruiken, zoals kolonialisme, genocide en apartheid." Op de dag van het concert was er veel publiek. Toen ik begon te zingen, stond er een blonde politieagente recht voor me en keek naar mijn mond, samen met een andere agent. En zodra we stopten met zingen, waren ze weg.'
'Ik ken situaties waarin concerten werden stopgezet omdat er iets was gezegd als "from the river to the sea". Dan pakte de politie de microfoon af en arresteerde de muzikant. Dat soort scenario’s is echt angstaanjagend.'
Ben je weleens tegengewerkt?
'Wij – de Frans-Marokkaanse rockband Bab L’ Bluz en Jamila & The Other Heroes – hadden een locatie geregeld en alles stond gereed om gepubliceerd te worden. De locatie vroeg me om een korte uitnodiging te schrijven, een tekstje dat ze ook op de website en in het persbericht konden zetten. En toen belden ze me op en zeiden: "O, dit is te explosief. We moeten je tekst verwijderen." Ik vond dat zó onbeschoft. Dus ik zei dat we daar niet zouden optreden. Gelukkig vond ik een alternatieve locatie waarvan ik wist dat de mensen er solidair waren. En echt, binnen een heel korte tijd – ik weet niet, twee of drie weken – zijn we van locatie gewisseld en hebben we zelfs geld bespaard. Ze waren enorm behulpzaam.'
Repressie in Duitsland
Ze geeft nog meer voorbeelden van podia en organisaties die zich op het laatste moment bedachten. Verontwaardigd bedient ze hen van repliek: 'Ik ben supertransparant over wat ik op het podium doe. Er staan live video’s op mijn website. Jullie zien mijn muziekvideo’s. Jullie zien mijn teksten. Jullie lezen mijn artikelen…'
De repressie waarmee Palestijnen in de Duitse samenleving te maken hebben, is groot. Pro-Palestijnse demonstranten worden in Duitsland in elkaar geslagen door de politie. Artiesten en sprekers worden in stilte gecanceld. Jamila stuurt me een lijst met namen: het Archief van de Stilte. Ik herkende een aantal artiesten, maar ik zag ook de namen van Bernie Sanders en Francesca Albanese ertussen staan.
Palestijnse kunstenaars en cultuurmakers ervaren regelmatig dat hun werk als te politiek wordt bestempeld. Toch is hun cultuur onlosmakelijk verbonden met de historische en actuele context van onderdrukking en verzet. Organisatoren en boekers stellen soms voorwaarden of uiten zorgen over de inhoud, alsof neutraliteit mogelijk is in een situatie die dat niet toelaat.
Kun je me iets vertellen over je laatste videoclip: Hijarna?
'Ik schreef dat lied twee jaar geleden. Hijarna betekent "onze stenen" – het zijn de onzichtbare stenen die we als Palestijnen met ons meedragen. Hoe zwaarder de stenen in onze rugzakken, des te sterker onze schouders moeten worden. Maar ik denk dat sommige zielen vleugels moesten krijgen, omdat er zoveel mensen zijn omgekomen. Het is niet zo dat we allemaal zomaar veerkrachtiger kunnen worden.'
Stenen als eerbetoon
'We moeten natuurlijk de realiteit onder ogen zien: meer dan honderdduizend mensen zijn omgekomen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Het nummer gaat dus enerzijds over het eren van mensen die hun leven hebben gegeven – velen van hen zijn ook gedood voor onze hopelijk ooit collectieve bevrijding. En om de overlevenden te eren die hopelijk naar hun huizen kunnen terugkeren en ze kunnen herbouwen. En daar zijn de stenen weer, toch? Het staat symbool voor bouwen en wederopbouw.'
'En dan – dit is ook het moment waarop ik in het nummer overschakel naar het Engels – heb ik het lied geschreven om de wereldwijde solidariteitsbeweging te eren en ons eraan te herinneren dat we door moeten gaan. Want na twee jaar is er natuurlijk grote vermoeidheid en zien we geen verbetering. Het is absoluut verwoestend. En ik wilde alle mensen eren die aan de goede kant van de geschiedenis staan en deze zaak steunen. En nogmaals: zie het ook als een universele zaak. Het gaat niet alleen om Palestina. Het gaat erom dat elk volk vrij moet zijn, anders kan niemand vrij zijn.'
'In de clip gebruiken we de stenen ook om een soort altaar rond de olijfboom te bouwen, om het land te eren en om de zielen te eren. Het was absoluut de grootste muziekvideoproductie ooit en iedereen gaf alles. We gingen allemaal tot het uiterste. Maar ik denk dat het een heel mooi moment is om deze video te hebben en deze periode in Berlijn te herinneren als onderdeel van de Palestijnse diaspora en de solidariteitsgemeenschap die we niet opgeven.'
'We geven nooit op. En soms, als ik me down voel en dit allemaal gebeurt, herinner ik mezelf eraan dat er zoveel mensen zijn die met ons meeleven en dat we dit samen doormaken.'
Je EP komt eind dit jaar uit, toch?
'Ja, een mini-EP met traditionele Palestijnse liedjes, die eerder dit voorjaar met het Coro dos Anjos (engelenkoor) in Lissabon heb opgenomen. Het wordt een heel bijzondere, intieme uitgave.
Concerten:
11 sept – Haarlem (De Volharding)
12 sept – Amersfoort (De Lieve Vrouw)
Klik hier voor meer informatie over Jamila & The Other Heroes
• Dit interview is mede mogelijk gemaakt door Jazz Conexion
