In deze nieuwe digitale uitgave presenteert Fred Gales (als onderzoeker gespecialiseerd in de muziekgenres van inheemse groepen in Zuidoost-Azië) een grote hoeveelheid van zijn eigen opnames van instrumentale en vocale muziek van de Khammu en drie nummers van het Lamet-volk. Twee van de opnamen verschenen eerder op het album 'Land Of Three Fogs' bij Tropos Records (TROPOS002).
42 tracks, duur plm. 3 uur.
De Khammu (ook gespeld als Khmu, Khmou, Kmhmu, Khamu of Kammu) zijn inheems in Noord-Laos en de aangrenzende gebieden in Vietnam en Thailand. Sinds de 19de eeuw leven ze ook in Yunnan in China. Het is een grotere, op zichzelf staande inheemse groep in het gebied, rond een half miljoen in getal. De Khammu-taal behoort tot de Austroaziatische familie, net als het Vietnamees en Khmer. Vanwege politieke ontwikkelingen in de afgelopen vijftig jaar en de Vietnamoorlog hebben sommige Khammu hun toevlucht gezocht buiten Laos en wonen nu in onder meer de VS, Frankrijk, Zweden, Australië en Thailand. Ook heeft de Laotiaanse regering in het kader van het staatslandbouwprogramma dorpen en mensen binnen het land verplaatst. Dat gebeurde onder andere om meer controle over de bevolking te krijgen en niet alleen over de Khammu, maar ook over andere minderheden als de Akha en speciaal de opstandige Hmong. De Khammu woonden al in Vietnam vóór de Vietnamoorlog, of zoals die daar wordt genoemd: de Amerikaanse oorlog.
Culturele verwanten
Het Lamet-volk is een kleinere inheemse groep (in totaal ongeveer 22.000 mensen). Zij wonen in dezelfde gebieden en hebben veel culturele overeenkomsten met de Khammu. De Lamet spreken een andere Austroaziatische taal taal, die tot de Palaungische groep behoort. Beide volkeren hangen animistische geloofsovertuigingen aan.
Rijkdom aan details
De opnamen zijn tussen 1998 en 2023 gemaakt op locatie in verschillende delen van Laos, Thailand en de provincie Yunnan in China. De opnamen zijn helder, transparant en aangenaam om naar te luisteren. Naast liederen en muziek horen we huishoudelijke activiteiten, omgevingsgeluiden en stemmen. Deze geluiden zijn niet storend. Integendeel – ze voegen een extra laag toe die het levensechte karakter van de veldopname versterkt. Ik adviseer om met een koptelefoon te luisteren om de vele details niet te missen.
Instrumenten
In deze compilatie horen we de khene (mondorgel), gong, grote en kleine bekkens, diverse percussie-instrumenten, de neusfluit of toot, een lange bamboehoorn of lalu en de pii koonrok, een klarinetachtig rietinstrument. Khene is de Franse spelling die meestal wordt gebruikt om dit instrument in Laos te beschrijven. Vaker wordt het instrument Kaen genoemd, in een Thaise spelling. De kwaliteitsopnames onthullen de timbrale eigenaardigheden (klankkleuren) van de instrumenten en de vaardigheden van de spelers. Interessant is een instrument dat oorspronkelijk uit Khammu kwam, maar door de ingrijpende gebeurtenissen van de Amerikaanse oorlog grotendeels in onbruik raakte. De traditie van de kikkerdrum (Frog Drum) gaat minstens drieduizend terug. Frog drums werden ook bespeeld door Lamet. De compilatie omvat ook een lied van Lamet over de kikkerdrum (tr. 25).
De liederen
Teum is de belangrijkste soort vocale muziek bij de Khammu. De melodieën hebben herkenbare structuren die variëren tussen de verschillende subgroepen en hebben een sterk individueel of lokaal karakter. De zangers improviseren ter plekke, waarbij ze gebruikmaken van algemeen bekende spreekwoorden en gezegden. Teum is een genre dat wordt gebruikt om gevoelens en overtuigingen op poëtische wijze uit te drukken. Van alle leden van Khammu-gemeenschappen wordt verwacht dat ze geïmproviseerde liederen zingen op regelmatig georganiseerde Teum-avonden. Teum wordt beschouwd als een deel van hun identiteit en de hoogste poëtische vorm.
Grote verscheidenheid
Een breed scala aan liedthema's is vertegenwoordigd in deze collectie: situationele improvisaties, feestliederen, hofmakerijliederen, liederen over geboorteplaatsen, historische en oorlogsliederen, huiszegeningen, didactische liederen, veel liefdesliederen (‘jonge man jonge vrouw’) en sociale onderwerpen. Soms worden ze begeleid, meestal door één instrument.Vaak is dat de khene (mondorgel).
Zingen en praten rond de wijnpot
Sommige opnamen van liederen leggen de sfeer van de gemeenschappelijke gebeurtenissen vast. De eerste serie liederen (1-12) is van een Rijstwijnfeest. Mannen- en vrouwenstemmen zingen om beurten en praten af en toe rond de wijnpot. Vreugdevol zijn de liederen tijdens het feestelijke wijndrinken. De stemmen worden ondersteund door de khene, die een permanente onderlaag weeft onder de wisselende stemmen. Soms voegt het publiek stemmen toe aan de liederen, ten teken van goedkeuring. Sommige opnamen leggen groepsspel vast (nrs. 35 en 36) waarbij de gong het ritme aangeeft – liederen die meestal worden uitgevoerd bij sociale evenementen, zoals een huwelijk.
Verhalend karakter
De liederen hebben vaak een verhalende kwaliteit, met melodische recitatie op een lange melodie die wordt gezongen door één zanger en aan het einde van elke frase ‘goedgekeurd’ door enkele stemmen. Soms hebben de liederen een verfijndere melodische uitwerking met toegevoegde vocale effecten en melismen, die van zanger tot zanger verschillen. De verbazingwekkende ‘voice chopper’ (hakkende stem) techniek is te horen op de nrs. 14 en 31 (Muang Ngoy-stijl). Liederen begeleid door gongs hebben een wat meer ceremonieel karakter.
Getekend door oorlog en geweld
Tijdens de oorlog in Vietnam en de communistische wederopbouw van Laos daarna leed de bevolking onder honger, geweld en gedwongen verhuizingen. De herinnering aan deze gebeurtenissen is nooit verdwenen. De oorlog in Vietnam speelde zich ook af in Laos en ook dat land werd zwaar gebombardeerd door de Amerikanen. Er waren ook door Amerikanen geleide huurlingenlegers actief. Nr. 13 gaat over de persoonlijke ervaring van de zanger in zo'n leger. De liederen drukken vaak het lijden van de mensen uit, zoals armoede en analfabetisme, fysieke pijn en de wreedheden van het leven. Verrassend genoeg komen ze niet over als klachten, maar klinken ze eerder als acceptatie van het menselijk lot en de bereidheid om door te gaan. Het is als heling door middel van poëtische zelfexpressie. Er is een zekere emotionele kracht die zich openbaart wanneer de luisteraar meer gewend raakt aan de exotische taal en stemmen.
Conclusie
Het in recente tijden opgenomen materiaal toont een levende muzikale traditie. Bij de Khammu dienen muziek en poëtische taal niet alleen amusementsdoeleinden, zoals we in het Westen gewend zijn, maar ook dagelijkse doeleinden en sociale communicatie op allerlei niveaus in de Khammu-samenleving. De collectie brengt de poëtische verve van de liedmakers over, alsmede een verscheidenheid aan instrumenten met spannende klankkleuren. Het creëert een authentiek en zeer meeslepend audiobeeld van het leven van de Khammu-gemeenschap. De hoge kwaliteit van de opnames wekt nieuwsgierigheid, aandacht voor detail en betrokkenheid bij de luisteraar. Vanwege het unieke materiaal dat gedurende 25 jaar op verschillende locaties is verzameld, hebben we hier absoluut te maken met een belangrijk document dat weerspiegelt hoe de levende inheemse cultuur zich manifesteert door middel van muziek en poëzie en zo historische onrust overleeft. Het bijgevoegde boekje beschrijft de vele aspecten van Khammu muzikale tradities en is verrijkt met originele foto's, waardoor de opnamen beter te begrijpen zijn. De muziek en alles wat je verder hoort, is naturel en niet in scène gezet. Er valt voor elke nieuwsgierige luisteraar veel te ontdekken en te genieten op deze drie uur durende audioreis, die niet in één keer hoeft te worden voltooid. Neem de tijd om te ontdekken. Voor verder luisterplezier kun je ook andere uitgaven met veldopnamem uit de Sound Reporters-collectie op Bandcamp bekijken. (Maxim Chapochnikov)
