Sinds midden jaren negentig vindt eind oktober het jaarlijkse showcase festival annex vakbeurs voor wereldmuziek plaats, telkens op een andere plek in Europa. Dit jaar was de beurt aan de hoofdstad van de Canarische Eilanden, voor de tweede keer alweer. Charlie Crooijmans tekende voor Mixedworldmusic haar persoonlijke indrukken op.

door Charlie Crooijmans

In Las Palmas de Gran Canaria vond van 21 tot en met 25 oktober de 32ste editie plaats van de WOMEX (Worldwide Music Expo), in en rond het Auditorio Alfredo Kraus. In 2018 zijn we hier ook al geweest. Toen en nu kon je op je gemak alle showcases zien, en als je langs de zee liep, kreeg je door de zilte lucht en het geluid van de golven weer nieuwe energie. Een perfecte locatie dus! De beurs was destijds verderop in de bergen en dit jaar in een transparant hoefijzer op het terrein van het auditorium. Niet iedereen was daar blij mee, want de akoestiek was ronduit slopend. Hoewel ons land werd vertegenwoordigd door 30 van de 2422 delegates, ontbrak voor het eerst in jaren een eigen Nederlandse stand ('The Dutch Corner') vanwege het wegvallen van overheidssteun. Naast de Portugese en de Spaanse stand waren de Braziliaanse en de Canadese stand de grootst een drukst bezochte. Zowel Canada als Brazilië hadden een off-WOMEX-podium. De Brazilianen beten op hun nagels vanwege de verkiezingen, want zelf konden ze hun stem niet uitbrengen. Maar ze deelden Lula-stickers uit en scandeerden zo vaak mogelijk zijn naam. Ik denk dat het wel geholpen heeft! Hetzelfde geldt trouwens voor de Serviërs.

European Broadcasting Union (EBU) workshop
Voor mij begon de WOMEX met de 41ste EBU-workshop, waar eigenlijk alleen radiomakers aan mogen deelnemen die een programma hebben bij een nationale publieke omroep. Ik kom er altijd graag, want er zijn optredens en inspirerende lezingen. Dit jaar was er een geweldig optreden van de Canarische accordeonist en componist Miguel Afonso. Ik begreep niet waarom hij niet met zijn ensemble later die avond oook het openingsconcert van de WOMEX stond. Interessant was een uiteenzetting over de geschiedenis van de EBU-workshop, die ouder is dan de WOMEX. De term wereldmuziek bestond nog niet eens. Begin jaren 1980 spanden Ole Reitov, Zjakki Willems, Jonathan Theurer en anderen zich in om de muziek uit andere culturen te laten horen op de nationale radio. Ze noemden het 'Third World Contemporary Music'. Deze term is natuurlijk allang afgedankt en werd in 1987 vervangen door 'world music', die overigens ook nauwelijks nog wordt gebruikt. Toen in 1994 de eerste WOMEX werd georganiseerd, ging de EBU-workshop een samenwerking aan. Er is sindsdien aardig wat bereikt, zoals een eigen radiostudio voor live-optredens en interviews. Helaas is de belangstelling voor de workshop in de loop van de tijd verminderd, met name doordat veel publieke omroepen programma’s met world, global, of roots, hebben geschrapt. Arne Berg, die de workshop organiseert, zit er sterk aan te denken om de boel maar op te heffen.

De WOMEX zelf
’s Avonds was de stemming tijdens het openingsconcert van de WOMEX een stuk vrolijker. Het programma was lichtvoetig en divers, met drie stemmen van de Canarische Eilanden (Ale Acosta, Julia Rodríguez en Marta Bolaños) en een ontmoeting tussen Catalaanse en Andalusische tradities door Alba Carmona & Jesús Guerrero.

Daycases
Overdag is er altijd van alles te doen als de beurs geopend is. Je kunt naar een film kijken, lekker in je eentje achter een computer zitten werken of aan een conferentie, discussie of netwerkbijeenkomst deelnemen. En elke middag zijn er twee concerten, de daycases. Het zijn meestal wat intiemere optredens waar je eens goed voor gaat zitten.

Power en zachte stemmen
De Fins-Kazakse Aizhan Sultan, samen met Saku Liimatainen op elektronica, was heel apart. Aizhan is een bijzondere verschijning. Ze is klein van stuk, maar tijdens het optreden viel dat helemaal niet op vanwege haar enorme uitstraling. Soms bewoog ze zich  als een vervaarlijk boswezen. Haar zang, met een hik, geprojecteerde boventonen en mondharp, is typerend voor de muziek uit Kazakhstan. De toepassing van elektronica maakt haar optreden ook aantrekkelijk als clubact, wat de muzikaliteit echter niet ten goede kwam. De Brits-Indiase Soumik Datta gaf vervolgens een concert op de sarod (luit), waarbij hij werd begeleid door twee percussionisten, een op de tabla en de ander op onder meer mridangam en cajon. Datta kan aanstekelijk vertellen over stilte en vertragen, maar zijn muziek was een en al power. Na afloop vertelde hij dat een van de bandleden er niet bij kon zijn vanwege visumproblemen: een Zuid-Indiase violist. Juist die zachte stem van een viool had ik achteraf wel gemist.

Woord voor woord meezingen
Op vrijdag trad Carmen Souza op. Haar repertoire met Kaapverdische jazz is niet veranderd: ik kon sommige nummers bijna woord voor woord meezingen. De Zuid-Afrikaanse Jabilla Majola heeft een prachtige stem, maar zijn begeleider op toetsen maakte de showcase saai en langdradig. De Brits-Palestijnse Faris Ishaq creëerde volledig akoestisch een prachtige sound met zijn ney (fluit), waarbij hij ook zijn lichaam en zijn stem gebruikte. Naast hem stond een tafel met ney's van verschillende grootte. Met zijn ene voet bespeelde hij een framedrum die als bastrommel diende en met de andere liet hij de belletjes aan zijn enkelband rinkelen. Het concert begon als soundhealing, maar later liet hij ook zijn jazzkant zien en speelde een fraaie interpretatie van de standard My Favourite Things.

De kracht van zachte vedels
ZÖJ is een in Australië gevestigd intercultureel duo, gevormd door de Iraans-Australische kamanchespeelster en zangeres Gelareh Pour en percussionist Brian O’Dwyer. Wat bijzonder is aan hun muziek is dat ze live improviseren op basis van vooraf in de studio opgenomen improvisaties. Met zijn uiterst ingetogen percussiespel onderstreepte O'Dwyer de zachte maar intense klank van de kamancheh (penvedel). Die samenklank leek de tranen te weerspiegelen van de huidige tragedie voor Iraniërs in Iran

Er trad nog een kamanchespeelster op: Mehrnam Rastegari. In een interview dat ik met haar maakte, legde ze uit dat ze een geheel eigen benadering van haar instrument heeft. Om te beginnen klinkt haar vedel niet droevig maar juist opbeurend. Bovendien bespeelt ze de kamancheh niet in de traditionele kleermakerszit maar staand, waarbij hij steunt op soort beugel rond haar middel. Ook heeft ze het dierenvel over de klankkast vervangen door plastic en gebruikt ze elektrische versterking, zodat ze samen met bas en drums een stevige, psychedelische rockpartij kan neerzetten. Laat ik dan ook meteen Kadineila noemen, het Griekse duo van Thanasis Zikas en Evi Seitanidou dat zich ook richting psychedelische rock beweegt, maar dichter bij de traditie blijft. Met verbazing zagen we Evi staand de lyra (knievedel) bespelen, waarbij ze hem tussen haar knieën geklemd hield. Drie vrouwen die iets zachts als zachte vedel in een totaal andere context gebruiken: best krachtig.

Muzikale ontdekkingen
Een paar showcases verrasten me echt, zoals die van de Puerto Ricaanse Fabiola Méndez. Ze bespeelt de typische cuatro uit Puerto Rico, een tiensnarige luit. Ze heeft aan de Berklee College of Music gestudeerd en dat kon je ook wel horen: cleane, academische jazz. De energieke en funky Claudio Rabe uit Madagaskar kwam in de nacht met een opwindende mix van global urban rock, elektronica, afro-psychedelica, en de trance roots van tsapiky en salegy. Zanger en multi-instrumentalist Davide Ambrogio gebruikt met zijn groep Zuid-Italiaanse instrumenten en zangtechnieken in hedendaagse, energieke composities.



Espirales – bestaande uit vijf jonge Cubanen die zijn geschoold aan het Instituto Superior de Arte in Havana – speelde een mix van klassiek en jazz, met meesterlijk uitgewerkte composities en arrangementen, zonder van blad te lezen! Trombonist en componist Robinson Khoury deed me vervolgens denken aan Ibrahim Maalouf. Met zijn trio speelde hij eclectische en experimentele muziek met gebruikmaking van analoge en modulaire elektronische instrumenten. Ivo Dimchev is een klasse apart. Deze Bulgaarse zanger komt uit de theaterwereld en is queer-activist. Zijn optreden begon met de vraag wat we lieverwilden horen: vunzige liedjes of gewone? Het werd obsceen, heel obsceen, maar wat een geweldige stem en leuke performance! Baile do Mestre Cupijó uit het Amazonegebied van Brazilië, was een van de beste acts om lekker op te dansen.

De Generatie van 1927
Bij Samuel Diz & Jonatan Alvarado bleef ik wat langer zitten. De Spaanse gitarist Samuel Diz en de Argentijnse zanger Jonatan Alvarado brachten in hun project El Mal de l’Amor een eerbetoon aan de muziek van Gustavo Durán. Het was heel intiem: beiden zaten op een stoel. Een sterk, bijna theatraal optreden van Alvarado. Durán was de jongste componist die verbonden was aan de vermaarde ‘Generatie van ’27’ (waartoe ook Lorca, Dalí en Alberti behoorden). Na de Spaanse Burgeroorlog werd hij gedwongen in ballingschap te gaan en zou nooit meer naar zijn vaderland terugkeren. De composities die het duo vertolkte, zijn ooit geschreven in Las Palmas, aan het strand Playa de Las Canteras. Duráns dochter, voormalig BBC-radioprogrammamaker Lucy Durán, heeft hun album geproduceerd. Daarmee is de cirkel rond.



Oude bekenden
Behalve Carmen Souza waren er nog meer oude bekenden, namelijk de geweldige gnawagroep van Saad Tiouly (die dit jaar op het Amsterdam Roots Festival en Afrikafestival Hertme stond) en Hawa Mady Diabaté (Trio da Kali), dochter van Kassé Mady Diabaté, die veel heeft bijgedragen aan de verspreiding van de Mandingocultuur. Tiganá Santana uit Brazilië bracht zijn zachte, Afrikaans geïnspireerde muziek. Kaito Winse was dit keer solo, maar niet minder energiek en onvoorspelbaar als met de experimentele noisepunkband Avalanche Kaito. Het Canadese trio Diyet & The Love Soldiers was eerder dit jaar te zien op de Music Meeting in NIjmegen.



Awardceremonie
WOMEX 26 in Las Palmas de Gran Canaria werd zondag afgesloten met een diep ontroerende slotceremonie. De Professional Excellence Award ging naar Steve Happi, medeoprichter van Jail Time Records. Hij deelde zijn dankbaarheid in een videoboodschap aan de WOMEX-gemeenschap met de boodschap: 'In tijden als deze is het enkel schoonheid dat ons kan redden!' We kregen een video te zien van hun bijzondere aanpak: ze maken videoclips met mensen in de gevangenis, zodat die hun talent kunnen ontwikkelen.



Niet zingen en dansen betekent geen leven
Laudator Emily Dust (Bandcamp) zei hierover: 'Mocht iemand ooit hebben getwijfeld aan het bevrijdende vermogen van muziek – het vermogen om levens te veranderen, zowel van de makers als van de luisteraars – vertel diegene dan over Jail Time Records.' Even later nam Luzmilla Carpio de Artist Award in ontvangst. Met haar zachte, hoge stem besloot ze haar niettemin krachtige toespraak met een veelzeggende boodschap: 'Voordat ik vanavond afscheid neem, wil ik een diepe wijsheid van onze voorouders met jullie delen: een volk dat niet zingt, een volk dat niet danst… is een volk zonder leven.' Ze gaf vervolgens een adembenemend optreden dat velen tot tranen toe roerde.



Volgend jaar is de WOMEX weer op de Canarische Eilanden, in de hoofdstad van het eiland Tenerife.

Klik hier voor meer informatie over de WOMEX.