door René van Peer

De branie waarmee de Amsterdam Klezmer Band haar naam aannam, past de groep als een handschoen. Gein en feestvreugde staan het hoogst in het vaandel. Accordeon, bas en blazers pompen hun publiek een delirium om de oren. Ze blijven trouw aan de karakteristieke klank van het genre, maar voegen er hun eigen voorkeuren aan toe. Zanger Alec Kopyt brengt Russisch repertoire in. Balkanritmes en rap komen regelmatig in de muziek terug.

In de loop van de vijftien jaar is de band letterlijk en figuurlijk gegroeid: van een trio naar een septet. De groep is hechter geworden. De arrangementen zitten spitsvondiger in elkaar. De leden spelen alles moeiteloos, al wil er wel eens eentje uit puur enthousiasme over de kop slaan. Mokum doet recht aan de bruisende pret van de AKB-concerten. Het plezier spettert je gewoon tegemoet, onstuitbaar en op hoog volume.

Rapper
Bij Chajes thuis in de Amsterdamse wijk Betondorp komt een flinke pan kippensoep langzaam aan de kook. 'Een oud Joods middel tegen verkoudheid', zegt hij. 'Ik loop al dagen te snotteren. Ik had dit al veel eerder moeten doen. Ik ben overigens geen belijdende jood. Allebei mijn ouders zijn Joods, maar niet gelovig. Ik ben dan ook niet gelovig opgevoed.'

Het was dan ook niet vanzelfsprekend dat Chajes in de klezmer terecht zou komen. Hij was bevangen door muziek, maar zijn interesses lagen in een heel andere richting. 'Ik heb eerst wat omtrekkende bewegingen gemaakt. Ik was rapper. Ik deed de hele dag niets anders dan teksten schrijven. Als ik niet schreef, dan luisterde ik naar rap. Met mijn rapband heb ik nog de oude zaal van de Melkweg op z'n kop gezet. En ik heb een jaar de voorbereidende opleiding voor jazzzanger gevolgd. Daar ben ik van afgegaan nadat ik een sax had gekocht: ik wist meteen wat ik wilde.'

De straat op
En dat was spelen, spelen en nog eens spelen. Thuis oefenen, en na drie weken de straat op om met zijn sax geld bij te verdienen. Op het Leidseplein en het Rokin kreeg hij al snel uitnodigingen om in cafés en op feesten te spelen, en rolde hij een circus in waar hij met accordeonist Don Munzer voorstellingen begeleidde. 'Bij bepaalde acts hoorden Jiddische nummers die ik van papier leerde spelen. Die muziek sprak me aan vanwege mijn achtergrond. Als Tov Duo speelden Don en ik die nummers ook op straat. Daar ontmoette ik ook Alec Kopyt. Die stelde me voor dat ik maar eens bij hem naar cd’s moest komen luisteren als ik klezmer wilde kennen en spelen.'

Van trio naar septet
Het was met Munzer en bassist Jasper de Beer dat Chajes in 1996 de Amsterdam Klezmer Band oprichtte, met als hoger doel de wereld te veroveren. Munzer verdween uit beeld, en zoetjesaan breidde de band zich uit tot het huidige septet. 'Ik wilde een groot geluid. Als je naar oude klezmeropnamen luistert, hoor je vooral solisten, maar de feestvreugde barst pas los wanneer er meer mensen spelen. Nadat Alec een aantal keren ad hoc met ons had opgetreden, hebben we hem gevraagd als zanger. Daar hebben we wel goed over na moeten denken: hoe groot wil je de rol van de zang maken? Die is uiteindelijk toch beperkt. We zijn een instrumentale band die af en toe wat uitstapjes doet naar zang. Klezmer is nu eenmaal instrumentale Jiddische feestmuziek uit Oost-Europa.'

Collectief
Na een aantal jaren voelde Chajes dat hij op een kruispunt aanbeland was. De musici die hij om zich heen verzameld had waren beter op hun instrumenten dan hij. 'Ik werd onzeker over mijn eigen spel, terwijl ik me goed wil voelen bij het musiceren. Ik stond voor de keuze: stoppen of doorgaan. Op dat moment speelde ik acht jaar saxofoon. Ik wilde mezelf nog acht jaar geven. Als ik dan op professioneel niveau kon spelen, zou ik verdergaan.'

Aan het Rotterdams conservatorium studeerde hij bij jazzsaxofonist Benjamin Herman. Hij kreeg ook theorielessen van een nogal strikte leraar, zegt hij met een zucht en een instemmende knik. Door de studie moest hij veel praktische zaken rond de band, die hij tot dan toe in eigen hand gehouden had, aan anderen overdragen. 'Ik vond het moeilijk om verantwoordelijkheid uit handen te geven, maar doordat andere leden die taken op zich namen, zijn we wel een collectief geworden. Het was een ongelooflijk hectische tijd. We brachten een cd uit bij The Knitting Factory (Limonchiki; 2001; red.), deden onze eerste clubtour, stonden op Noorderslag, Lowlands en North Sea Jazz. En tussendoor was ik aan het studeren. Ik heb veel geleerd, mijn vertrouwen opgebouwd. Maar als ik opnamen uit 1996 beluister ben ik niet veel anders gaan spelen. Ik zat toen al goed in het ritme, speelde met het juiste gevoel, met alle versierinkjes.'

Internationale podia
De definitieve doorbraak kwam toen de prominente Duitse balkanbeat-dj Shantel de groep opmerkte en in 2006 een cd met remixes van AKB-nummers uitbracht op zijn label Essay Recordings, Amsterdam Klezmer Band Remixed. De cd sloeg aan en de groep ging meer op internationale podia spelen. Doordat de band sindsdien tot de vaste stal van het label behoort, zijn de albums verzekerd van brede aandacht. Katla (2011) kreeg het afgelopen jaar de Preis der Deutschen Schallplattenkritik.

De groep heeft het ver geschopt: van de straat naar zalen en festivals – overal in Europa, maar ook daarbuiten. In de muziek klinkt nog wel iets van die herkomst door. 'Er zit een grofheid en geslepenheid in die van de straat komt. Een ‘schijt hebben aan’ en een lawaaierigheid die je ook bij punkbands ziet. Een deel van de band heeft ook een straatgeschiedenis, maar accordeonist Theo van Tol is een heuse klezmer- en balkanacademicus. Hij heeft nooit op straat gespeeld, heeft dat ook nooit gewild. Ik vind het nog steeds heel leuk om op straat te spelen, maar niet voor geld. Dat voelt niet goed. Ik verdien genoeg. Naast AKB heb ik andere bands, net als de overige leden. Dat moet ook wel. Alleen klezmer spelen wordt eentonig. Ik ben een muzikaal omnivoor, ik eet alles wat ik fijn en mooi vind. Zo zit ik ook in Mdungu. Toch geeft het een ander gevoel als ik jazz of Afrikaans speel. Klezmer past bij me, bij mijn wortels. Toen ik begon zat ik in de uitkering, omdat ik sax wilde leren spelen. Ik ben echt een ongelofelijke bofkont, dat ik hierin gerold ben. Maar voor hetzelfde geld hebben we over een paar jaar nauwelijks nog optredens. Dan sta ik weer op straat en speel ik alles, ook Stille Nacht.'

Bezetting Amsterdam Klezmer Band
Jasper de Beer - contrabas, gitaar, banjo, zang; Job Chajes - altsax, zang; Alec Kopyt - leadzang, percussie; Gijs Levelt - trompet; Joop van der Linden - trombone, percussie; Janfie van Strien - klarinet, zang; Theo van Tol - accordeon

Klik hier voor meer info over de AKB.

Speellijst
za 7 januari: Stadstheater De Bond, Oldenzaal
za 14 januari: Klara in deSingel, Antwerpen
do 19 januari: Paradiso, Amsterdam: 15-jarig bestaan, 1000ste concert en release cd Mokum
za 21 januari: Lux, Nijmegen
do 26 januari: Kultureel centrum Sint-Pieters-Woluwe, Brussel
za 28 januari: Grounds, Rotterdam (i.s.m. MixedWorldMusic)
za 18 februari: Copacabana, Gent
vr 9 maart: Paard van Troje, Den Haag
za 10 maart: Ekko, Utrecht
vr 16 maart: 013, Tilburg
vr 23 maart: De Oude Kerk, Heemstede
za 24 maart: Theater De Purmaryn, Purmerend
za 31 maart: Theater Overasselt
vr 20 april: Meervaart, Amsterdam
za 21 april: Cultureel Centrum Deurne
vr 25 mei: Koningshof, Maassluis