Vandaag werd bekend dat sitarspeler Ravi Shankar gisteren (11 december 2012) op 92-jarige leeftijd is overleden in een Californisch ziekenhuis. Hij had al enkele jaren hartklachten en was afgelopen donderdag nog geopereerd aan een hartklep.

door Ton Maas

Ravi Shankar – voluit Robindra Shankar Chowdhury – was misschien niet de grootste sitarspeler aller tijden, maar wel op afstand de meest bekende en wereldwijd meest populaire. Voor velen in het Westen was zijn spel een eerste introductie tot de klassieke muziek van India, omdat hij al in de jaren vijftig regelmatig optrad in Europa en de Verenigde Staten.

Zijn instrument, de sitar, is een langhalsluit met 6 speelsnaren en bovendien 25 resonantiesnaren, die zorgen voor de zo kenmerkende zangerige, nasale klank van het instrument. In de klassieke muziek van Noord-India vervult de sitar een solistische rol die gepaard gaat met veel improvisatie.

Ravi Shankar was niet alleen geschoold in de Indiase, maar ook in de westerse klassieke muziek. Zijn bijdrage aan de dialoog tussen die twee muzikale werelden begon in 1952, toen hij ging samenwerken met violist Yehudi Menuhin. Maar de grote doorbraak naar een westers publiek kwam in 1965, toen Beatlesgitarist George Harrison bij Shankar in de leer ging. De sitarspeler werd vervolgens zelfs uitgenodigd voor grote popfestivals als Monterey (1967) en inspireerde jazzmusici als John Coltrane, die zijn zoon Ravi naar hem vernoemde. Twee van Shankars eigen kinderen kozen met succes voor een muzikale carrière: dochter Anoushka trad als sitarspeler in de voetsporen van haar vader, haar halfzus Norah (Jones, als buitenechtelijk kind geboren in de VS) voor de popmuziek.

Zelf richtte Ravi Shankar zich steeds meer op het componeren van soundtracks, elektronische muziek en concerten voor sitar en orkest. Tot zijn missie om een brug te slaan tussen Oost en West behoorde ook het demystificeren van het Oosten. Als hij tijdens een optreden in de VS weer eens uitleg moest geven over het complexe ritmische systeem van de tala, zei hij soms grijnzend: ‘U voelt zich misschien dom, maar bedenk wel dat de meeste mensen in India ook geen flauwe notie hebben van hun eigen klassieke traditie. Daar moet ik dus vaak precies hetzelfde verhaal afsteken.’

Bekijk hier een video waarin Ravi Shankar een kort optreden geeft in de Dick Cavett Show, met Alla Rakha op tabla (vader van tabla-speler Zakir Hussain), die ook regelmatig met Ravi Shankar het podium deelde.