Django Reinhardt 100 jaar De droom van een zigeunergitarist Een cd-box met 631 chronologisch gerangschikte nummers, Djangofollies in België, concerten met symfonieorkest in Parijs en Oslo en Djangology in Tilburg markeren de 100ste geboortedag van Django Reinhardt. Een retrospectief.

door Peter van Amstel

De maître van de manouche, de Hot Club de France-zigeunerjazz, werd honderd jaar geleden, op 23 januari 1910, geboren in Liberchies, België. Maar Frankrijk werd het thuisland van gitarist Django Reinhardt, Parijs zijn hoofdstad. Daar maakte hij furore voordat hij eind 1928 bij een brand in zijn woonwagen ernstig gewond raakte aan rechterbeen en linkerhand. In Parijs meldde hij zich, uitgerekend op zijn verjaardag, in 1929 in het Saint Louis Hospital, waar de doktoren wel zijn been, maar niet zijn linkerpink en -ringvinger konden redden.

Reinhardt leerde zichzelf met twee vingers opnieuw gitaar spelen. Nog steeds in Parijs ontmoette hij Stephan Grappelli en samen maakten zij het Quintette Hot Club de France wereldberoemd. Reinhardt overleed in 1953, maar voor navolgers en bewonderaars is hij niet dood – zij vieren zijn honderdste verjaardag uitgebreid met festivals en concerten. Het Franse label Le Chant Du Monde brengt als eerbetoon een kloeke box uit met 640 opnamen van de gitarist op 26 cd's: Manoir de Ses Rêves (Kasteel van Zijn Dromen). Het overzicht begint in 1934, het jaar van Reinhardts ontmoeting met Grappelli.

De naam van de box is een variant op de titel van Reinhardts symfonische compositie Manoir de Mes Rêves, die tot nu toe nooit is uitgevoerd. Wel is in deze cd-verzameling negen maal het gelijknamige nummer opgenomen. De eerste versie, uit februari 1943, gespeeld door het Quintette, opent met de trage, verleidelijke melodie in de klarinet. Daaronder la pompe, de pomp, het karakteristieke strakke vierkwartsritme van half gedempte gitaarakkoorden: tjoemp-tjoemp-tjoemp-tjoemp. Reinhardts solo klinkt ingetogen en fijntjes, maar onvermijdelijk volgen toch de rappe loopjes en springerige omspelingen.

De laatste versie van Manoir, opgenomen in 1953 twee maanden voor zijn dood, laat een veel vrijere Reinhardt horen. Nu is hij de enige instrumentalist begeleid door een ritmesectie (piano, bas, drums). Geen pompe maar een rustige, jazzy swing. Reinhardt maakt de melodie breekbaar, improviseert er dan omzichtig wat omheen, kort maar prachtig leunend op een paar off scale tonen. Hier klinkt een jazzgitarist die behalve met Grappelli ook de podia deelde met bijvoorbeeld Louis Armstrong, Coleman Hawkins en Dizzy Gillespie, die de blues tot op het bot ontleedde en zich Charlie Parkers razende bebop eigen maakte, maar dat nu allemaal even niet etaleert.

Aan die andere zeven Manoirs, de een met een kamerbreed bigbandarrangement, een ander met wonderlijke tegenmelodieën, is te horen welke weg de gitarist aflegde. En natuurlijk aan die overige 631 chronologisch gerangschikte nummers, waaronder heel erg snelle, heel erg clichématige en heel erg briljante. Django Reinhardt vond een Europese jazzstijl uit, maar beet zich er niet in vast. In zijn late opnamen had hij de gemakkelijk herkenbare stijlkenmerken van de manouche achter zich gelaten. Het zijn vooral de adepten, de Rosenbergs en de Lagrènes, die Rheinhardts muziek tot het door velen bewonderde cliché hebben teruggebracht.

Intussen viert de wereld heel 2010 Django Reinhardts verjaarsfeest, met in zijn geboorteland België her en der zogenoemde Djangofollies. In januari woeden Les Nuits Manouches in het Parijse Théâtre de l'Alhambra, en in Samois-sur-Seine, waar Reinhardt overleed, vond in juni (traditiegetrouw) het Django Reinhardt Festival plaats. Het mooiste eerbetoon kwam van het Kristiansand Simfoniorkester uit Oslo, met onder de solisten de Roemeense violist Florin Niculescu en de Nederlandse gitarist Stochelo Rosenberg. In Oslo en Parijs speelde het orkest in februari niet alleen orkestarrangementen van bekende nummers, maar ook Reinhardts eigen orkestwerken: Diminishing Blackness (werktitel Go Tell Mozart), Bolero (met dank aan Ravel) en (die droom gaat postuum dan eindelijk in vervulling) de wereldpremière van Manoir de Mes Rêves.

In Nederland is er op 29 mei Djangology in Tilburg, voorafgaand aan het International Gipsy Festival de dag erna: een zaterdag lang met alles en iedereen die beïnvloed is door Reinhardt, waaronder Tschavolo en Dorado Schmitt en Jimmy Rosenberg. Zie het artikel elders op deze site.

cd-box (26 cd's en uitgebreide toelichtingen)
Django Reinhardt - Manoir de Ses Rêves (Le Chant Du Monde, 2010)

weblinks
- Djangofollies in België
- Festival Les Nuits Manouches, Parijs
- Django Symphonique, Kristiansand Simfoniorkester

 

Keiharde salsa uit New York, mét een boodschap Self-made men van La Excelencia populairder dan ooit De jonge, energieke band La Excelencia, momenteel een van de meest gewilde salsa-acts, brak in 2006 door met het album ‘Salsa con Conciencia’. In de 'salsa dura' van de groep klinken de rauwe klanken van de Big Apple door naast de Afrikaanse salsaroots en de Fania-sound uit de jaren zeventig. Live laten de twaalf bandleden de salsavonken van het podium vliegen. Maar ook de boodschap is belangrijk.

Ojos de Brujo recht uit het hart De warme, ongedwongen sfeer van Aocaná Op 6 en 7 augustus doen ze respectievelijk Klinkers en Esperanzah aan. Met het album Aocaná keerde het Catalaanse mestizocollectief Ojos de Brujo terug naar hun basis van rumbafunk, en naar de onderbuik. ‘De toon van de cd is hoopvol, geruststellend, alsof we tegen een baby praten.’ MixedWorldMusic deed een uitgebreid interview met de groep, vlak voor het uitkomen van het album, voorjaar vorig jaar.

Roberto Fonseca en de spirituele connectie Spectaculaire Afro-Cubaanse jazz van een muzikale duizendpoot Ritmisch, veelzijdig en sterk, met een spirituele component en veel gevoel voor show, zo zou je het spel van de Cubaanse pianist Roberto Fonseca kunnen omschrijven. MixedWorldMusic.com spak met de veelzijdige muzikant in de Mixed Media Lounge tijdens Music Meeting. Fonseca komt eind oktober 2010 naar Nederland voor drie concerten.

Turkse roots en moderne sounds van Mercan Dede 'Het verhaal van gisteren hoort in het verleden, vandaag moet je een nieuw verhaal vertellen' Mercan Dede is al bijna vijftien jaar een prominent Turks exportproduct en wordt door liefhebbers van zowel traditionele als elektronische muziek gekoesterd. Met als basis de soefi-principes van evenwicht en liefde ontstond zijn betoverende combinatie van Turkse roots en moderne sounds. Vrijdag 25 juni presenteert hij een uniek, multidisciplinair concert in Brussel. MixedWorldMusic sprak hem op Music Meeting, na een intieme akoestische set met zijn ensemble in de Mixed Media Lounge.

Staff Benda Bilili: van Roots tot Lowlands Congolese band van ‘motorcycle bad boys’ De Afrikaanse sensatie van 2009 was Staff Benda Bilili´, de band uit Congo met het straffe verhaal. Ze wonnen na hun debuut-cd direct de Womex Award, de documentairefilm over hun muzikale leven in Kinshasa leverde een staande ovatie op tijdens de openingsavond van het filmfestival in Cannes. Deze zomer zijn ze zeven keer te zien in de Benelux: Roots Open Air, Regentessen Den Haag, Festival Mundial Couleur Café, Lowlands, Dranouter, Esperanzah!, en Zomerparkfeest Venlo. Daarna gaan ze Japan veroveren. Ben Ackermans van Mixed ging vorig jaar voorproeven in Frankrijk.

Choc Quib Town brengt Colombiaans goud 'Chocó is het Afrika binnen Colombia' De spraakmakende Colombiaanse groep Choc Quib Town laat de zwarte folklore van de Pacifische kust op organische wijze versmelten met hiphop, funk en Caribische klanken. MixedWorldMusic.com voelde hen aan de tand over hun Europese debuutplaat Oro.

Cyro Baptista’s muziek waaiert uit naar alle werelddelen Banquet of the Spirits tournee in mei 2010 De percussionist die Paul Simon op zijn Rhythm of the Saints-tournee begeleidde en al 28 jaar bij John Zorn speelt, doet met zijn eigen worldfusionformatie Banquet of the Spirits begin mei Amsterdam en Brussel aan. Cyro Baptista’s muziek heeft haar wortels in Brazilië, maar waaiert uit naar alle werelddelen.

De zwarte folk van de Carolina Chocolate Drops Gitarist Dom Flemons over Genuine Negro Jig De Carolina Chocolate Drops zijn een kleine sensatie - niet zozeer vanwege het feit dat ze de ‘old time string band music’ uit het Zuiden van de VS nieuw leven inblazen, maar vooral omdat ze jong en zwart zijn. Natuurlijk groeiden ze op met r&b, rock en soul, maar hun passie ligt bij de traditionele muziek van hun geboortestreek Piedmont in North Carolina. MixedWorldMusic sprak met gitarist en percussionist Dom Flemons.

De liefdescoupletten van Miguel Poveda Nieuwe cd Coplas del Querer Miguel Poveda kan niet meer stuk in Spanje. Was hij al een (flamenco)ster sinds hij enkele jaren geleden de Nationale Muziekprijs kreeg, sinds de zanger zijn “Coplas del Querer” (Liefdescoupletten) opnam met zijn vaste gitarist Chicuelo, is hij tot alle rangen en standen van pers en publiek doorgedrongen.

Gilles Peterson in Cuba Havana Cultura: een omvangrijk muzikaal project De invloedrijke Engelse dj en radiomaker Gilles Peterson toog ruim een jaar geleden naar Cuba om – zoals hij het zelf zegt – "de nieuwste muzikale talenten uit de latin, afrojazz, hiphop, funk, reggaeton en r&b" vast te leggen. Gesponsord – en ongetwijfeld geadviseerd – door het bekendste merk Cubaanse rum, vormde hij een huisband en nam in de vergane glorie van de befaamde Egrem-studio’s een dozijn tracks op. Op de tweede cd van Havana Cultura zette Peterson een reeks nummers van groepen die tijdens zijn verblijf indruk op hem maakten.

Angelique Kidjo komt naar Bozar in Brussel ‘Optreden is mijn leven’ In januari kwam de nieuwe cd Oyo van de Afrikaanse superster Angelique Kidjo uit, met een keur aan gastartiesten, waaronder John Legend, Roy Hargrove en Dianne Reeves. MixedWorldMusic voelde haar aan de tand over haar nieuwe plaat. ‘Mensen willen schoonheid en geluk ervaren.'